احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
363
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
متن قرارداد روس و انگليس كه در سن پطرزبورك در 31 اوت 907 امضاء شد اعليحضرت پادشاه بريطانياى كبير و ايرلند و كليه ممالك بريطانيا واقعه در ماوراء درياها و امپراطور هندوستان از طرفى و اعليحضرت امپراطور كل ممالك روسيه از طرف ديگر ، نظر به ميل صميمى كه در حل مسائل مختلف راجع بمنافع قاره آسيا دارند مصمم به عقد قراردادهائى شدهاند كه بوسيله آن از هر علتى كه موجب سوءتفاهم ما بين انگليس و روس راجع بمسائل مذكور باشد جلوگيرى نمايند و براى انجام اين مقصود نمايندگان خود را بطريق ذيل معين ميكنند : از طرف اعليحضرت پادشاه انگليس و ايرلند ( سرارتور نيكلسن ) سفير فوق العاده و مختار در دربار اعليحضرت امپراطور كل ممالك روسيه ؛ از طرف اعليحضرت تزار آقاى الگساندر ايزولسكى وزير امور خارجه . نمايندگان فوق الذكر پس از ردوبدل اعتبارنامههاى خود رسيدگى و تصديق صحت آنها قرارهاى ذيلرا گذاشتند : راجع بايران از آن جائى كه دولتين بريطانياى كبير و روسيه در برابر يكديگر متعهد شدهاند كه تماميت و استقلال ايران را محترم شمرده و صميمانه مايل بحفظ نظم در تمام قلمرو اين مملكت و نمو صلحجويانه آن و همچنين طالب استقرار دائمى منافع تجارتى و صنعتى ساير ملل باشند و نظر باينكه هريك از دو دولت از لحاظ ترتيبات جغرافيائى و اقتصادى ذينفع در استقرار صلح و امنيت در بعضى از ايالات متصله و يا همسايه سرحدات افغانستان و بلوچستان از طرف ديگر ميباشند و نظر باينكه ميخواهند از هرگونه موجبات اختلال و كشمكش كه ممكن است در منافع طرفين در ايالات مذكوره ايران بروز نمايد اجتناب كنند بمقررات ذيل موافقت نمودند ماده اول دولت بريطانياى كبير تعهد مىكند كه در ماوراء خطى كه از قصرشيرين باصفهان و يزد و خاف ممتد شده به يكقطعه در سرحد ايران كه در محل تقاطع دو خط سرحدى روس و افغان منتهى مىشود تقاضاى هيچگونه امتياز سياسى و تجارتى از قبيل امتياز راهآهن ، بانك ، تلگراف ، طرق ، حملونقل ، بيمه و غيره براى خود و يا تبعه دولت ثالثى ننمايد و با درخواست اين قبيل امتيازات از طرف دولت روسيه در منطقه فوق الذكر مستقيما يا غيرمستقيم مخالفتى ابراز ننمايد . بديهى است كه امكنه فوق الذكر در جزء منطقه است كه دولت بريطانياى كبير خوددارى از تقاضاى امتيازات فوق خواهد نمود . ماده دوم دولت روسيه بنوبه خود تعهد مىكند كه در منطقه واقعه در آنطرف خطى كه از سرحد